Uitgeverij nelissen | Geen verzendkosten: Inspireren tot medeverantwoordelijkheid | Ineke van de Braak | 9789024400713

Organisaties zijn steeds meer open systemen geworden, met veel invloeden van buitenaf. De concurrentie is hoog, de klanten zijn veeleisend. De druk om resultaten te behalen –  vaak op korte termijn – is groot. Zelfsturing van medewerkers is in zo’n context van cruciaal belang. Als leidinggevende is het de kunst om de juiste maat in leiderschap te vinden. Je moet ervoor zorgen dat medewerkers de ruimte krijgen voor eigen verantwoordelijkheid én dat zij deze ook daadwerkelijk nemen.

Maar hoe doe je dat? Hoe bevorder je dat medewerkers met elkaar een visie op het werk ontwikkelen en dat ze deze visie in de dagelijkse praktijk waarmaken? Hoe nodig je hen uit om hun talenten en mogelijkheden ten volle in te zetten? En hoe stimuleer je hen zich niet alleen op hun eigen taak te richten, maar ook verantwoordelijkheid te nemen voor effectieve samenwerking?

Dit boek biedt een houvast om concrete stappen te zetten in het ontwikkelen van een leiderschapsstijl die medewerkers inspireert. De Themagecentreerde Interactie (TGI) vormt hierbij het uitgangspunt. Dit systeem van waarden en opvattingen biedt een concrete methodiek voor het leiden van jezelf en anderen.

Inspireren tot medeverantwoordelijkheid is geschreven voor leidinggevenden die geïnteresseerd  zijn in het bevorderen van zelfsturing van medewerkers en teams.

Inleiding 9

1 Leiderschap en de huidige tijd 13
1.1 Bedreiging en kansen voor organisaties en medewerkers 14
1.2 Persoonlijk leiderschap van medewerkers is noodzaak 16
1.3 Medewerkers willen serieus genomen worden 17
1.4 Niet alle medewerkers nemen hun verantwoordelijkheid 18
1.5 De juiste maat in leiderschap 20
  1.5.1 Te veel leiding 20
  1.5.2 Te weinig leiding 21
1.6 De uitdagingen van leiderschap op middenkaderniveau 24
  1.6.1 Kiezen voor leiderschap én zelfsturing 24
  1.6.2 Diepgaande veranderingsprocessen mogelijk maken 27
  1.6.3 Integraal leiderschap 28
  1.6.4 Staande blijven in een complexe werkelijkheid 31
1.7 Leiderschap dat zelfsturing mogelijk maakt 33

2 De samenhang tussen leiderschap en zelfsturing 35
2.1 Effectief leiderschap 35
2.2 Definiëring van zelfsturing 37
2.3 Eigen leiderschap 39
  2.3.1 Willen en kunnen 41
  2.3.2 Gewaarworden en keuzes maken 42
2.4 Eigen leiderschap ontwikkelen 47
  2.4.1 Herkennen en accepteren van de spanningsvelden tussen binnen- en buitenwereld 48
  2.4.2 Zelf verantwoordelijkheid nemen in het hier en nu 50
  2.4.3 Je ‘willen’ actief formuleren 52
  2.4.4 Je ‘eigen leiderschap’ expliciet oefenen 54
  2.4.5 Tijd maken voor zelfreflectie 57
  2.4.6 Tijd maken voor collegiale consultatie of coaching 58
2.5 De rol van de leidinggevende 58
  2.5.1 Eigen leiderschap benoemen als competentie 59
  2.5.2 Zo begeleiden dat ontwikkeling van het ‘eigen leiderschap’ mogelijk wordt 59

3 Participerend leiderschap ontwikkelen 61
3.1 Definiëring van participerend leiderschap 62
3.2 Kenmerken van participerend leiderschap 63
  3.2.1 Actieve deelname aan het proces 64
  3.2.2 De juiste maat in leiderschap 67
  3.2.3 Transparant zijn 70
  3.2.4 Eigen leiderschap ontwikkelen 74
3.3 Participerend leiderschap ontwikkelen 77

4 Gezamenlijk integraal verantwoordelijkheid nemen 81
4.1 Het vierfactorenmodel 81
  4.1.1 Het vierfactorenmodel en teameffectiviteit 83
  4.1.2 Dynamisch balanceren 86
4.2 Een inspirerende missie en visie (Het) 87
  4.2.1 Een missie met maatschappelijke meerwaarde 88
  4.2.2 Een visie als krachtig toekomstbeeld 90
  4.2.3 Doelen en strategieën die missie en visie concreet maken 91
  4.2.4 Participerend leiderschap en missie- en visieontwikkeling 93
4.3 Aandacht voor de persoon (Ik) 97
  4.3.1 Zelfbewustzijn en zelfreflectie 97
  4.3.2 De ander waarnemen als uniek persoon 98
  4.3.3 Alle bronnen in onszelf aanspreken 99
  4.3.4 Organisatiedoelen en persoonlijke doelen verbinden 101
  4.3.5 De participerende leider en aandacht voor het individu 102
4.4 Aandacht voor het samenwerkingsproces (Wij) 107
  4.4.1 Collegiale verbondenheid én ruimte voor autonomie 109
  4.4.2 Ruimte voor diversiteit 110
  4.4.3 Gelijkwaardige samenwerkingsrelaties en communicatie 111
  4.4.4 Ontwikkelingsgericht samenwerken 116
  4.4.5 Ruimte voor alle menselijke bronnen 118
  4.4.6 Participerend leiderschap en aandacht voor het Wij 119
4.5 Aandacht voor de omgeving, de context (Globe) 124
  4.5.1 Van buiten naar binnen kijken 125
  4.5.2 Deel van een geheel vormen 126
  4.5.3 Samenwerkingsmogelijkheden benutten 127
  4.5.4 De directe werkcontext vormgeven 129
  4.5.5 Maatschappelijk verantwoord ondernemen 129
  4.5.6 Participerend leiderschap en aandacht voor de Globe 130
4.6 Ontwikkelen van een integraal perspectief 133

5 Werken met thema’s die medeverantwoordelijkheid bevorderen 135
5.1 De definitie van het TGI-thema 135
5.2 Het TGI-thema stimuleert lerend samenwerken 138
5.3 Het thema bevordert collectief leiderschap 142
5.4 Werken met thema’s stimuleert participatie in een veranderingsproces 148
5.5 Het thema bevordert de dialoog 149
5.6 Methodische uitgangspunten rondom het thema 150
  5.6.1 Het vinden en kiezen van het thema 150
  5.6.2 Het formuleren van het thema 156
  5.6.3 Leiden met behulp van het thema 157
5.7 Tot slot: een integraal procesmodel 162

Nawoord 163

Over de auteur 165

Literatuur 167

Ineke van de Braak

Ineke van de Braak werkt vanuit haar bedrijf 4D organisatieontwikkeling & opleiding als adviseur, coach en opleider op het gebied van leiderschap, organisatieontwikkeling en teamontwikkeling.