Uitgeverij nelissen | Geen verzendkosten: Groepsbegeleiding en groepsbehandeling in de gezondheidszorg | Willem de Haas | 9789024417988

Deze titel is geselecteerd voor de jubileumactie Boom Nelissen 90 jaar! Wanneer u deze titel bestelt, ontvangt u gratis Effectief social media gebruiken in 90 minuten ter waarde van € 9,90.

Deze actie loopt tot 1 augustus 2012 en zolang de voorraad strekt. U ontvangt 1 gratis boek per bestelling.

Een praktische handleiding op basis van de groepsdynamica

De auteur wil met dit boek het werken met groepen begrijpelijker, gemakkelijker en effectiever maken. De processen die zich binnen groepen afspelen worden concreet en herkenbaar beschreven, en inzichtelijk gemaakt met behulp van de theorie van de groepsdynamica.

Het boek is opgezet als handleiding: het volgt de natuurlijke ontwikkeling van de groep – van de allereerste bijeenkomst tot het moment van uit elkaar gaan, en is voorzien van vele voorbeelden, tips en praktische tools. Aan het eind is een trouble-shootinggids opgenomen, met daarin oplossingen voor de meest voorkomende problemen waar een groepsleider mee te maken krijgt.

Deze handleiding is primair geschreven voor alle professionals in de geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg en somatische zorg, die met cliënten-, patiënten- of bewonersgroepen werken, of van plan zijn dat te gaan doen. Daarnaast zullen ook professionals die in sectoren als welzijn en onderwijs met groepen te maken hebben, veel aan dit boek hebben.

Inhoud

Inleiding

Deel 1 Voordat de groep begint

1 De groepsdynamiek als krachtbron
1.1 Profiteren van de groepsdynamiek
1.2 Deelnemers leren van interacties met elkaar

2 Interactie in kaart brengen
2.1 Inleiding
2.2 De Roos van Leary: het model
2.3 De Roos van Leary als instrument

3 Een groep opzetten
3.1 Het fundament van de groepsdynamica: het onderscheid tussen groepstaak en       groepsproces
3.2 Een groep opzetten
3.3 Een groep voorbereiden

Deel 2 De groep beïnvloeden

4 Een groep leiden
4.1 Inleiding
4.2 De groepsleider als formele leider
4.3 De rollen van de groepsleider
4.4 De groepsleider als expert
4.5 Het basisgereedschap van de groepsleider
4.6 De groepsleider als model
4.7 De groepsleider als persoon

5 Een groep sturen
5.1  Inleiding
5.2 Twee aangrijpingspunten voor beïnvloeding van een lopende groep: taak en proces
5.3 De juiste balans tussen taak en proces: de werkgroep
5.4 Een groep sturen
5.4.1 Inleiding
5.4.2 De taak als richtpunt handhaven (de taak benadrukken)
5.4.3 Groepsprocessen sturen en benutten voor de taak (het proces benadrukken)

Deel 3 Groepsdynamische processen sturen

Intermezzo

6 Groepscohesie: hechtingskrachten in de groep
6.1  Inleiding
6.2 Wat is groepscohesie en hoe werkt die?
6.3 De ontwikkeling van groepscohesie
6.4 Cohesie waarnemen
6.5 Handleiding voor de praktijk: groepscohesie sturen bij het begin van een groep
6.5.1 Hoe bevordert de groepsleider de cohesie voorafgaand aan de groep?
6.5.2 Hoe bevordert de groepsleider de groepscohesie in het begin van de groep?
6.6 Handleiding voor de praktijk: groepscohesie sturen in een lopende groep

7 Interactielijnen en relatiepatronen
7.1  Wat is interactie?
7.2  Interactie waarnemen
7.3  Handleiding voor de praktijk: interactie sturen
7.3.1 Invoegen of de `tussenkomst`
7.3.2 Interactie bevorderen
7.3.3 Interactie remmen

8  Groepsontwikkeling
8.1  Wat is groepsontwikkeling?
8.2 Zes universele wetmatigheden van groepsontwikkeling
8.3 Herkenning van de groepsontwikkeling; het model van Levine
8.4 Handleiding voor de praktijk: groepsontwikkeling sturen
8.4.1 Bevordering van de ontwikkeling van een lopende groep
8.4.2 Hoe kan de groepsleider ontwikkelingsstagnatie opheffen?

9 Groepsnormen en groepsregels
9.1  zijn groepsnormen?
9.2 Ontstaan en ontwikkeling van normen; groepscultuur
9.3 Hoe werken normen in de praktijk: conformisme, individuele speelruimte en normloosheid
9.4 Handleiding voor de praktijk: normen sturen
9.4.1 Inleiding 
9.4.2 Normen sturen: normen bevorderen in een beginnende groep
9.4.3 Normen sturen: normen bevorderen in een lopende groep
9.4.4 Normen sturen: normen veranderen en blokkeren in een lopende groep

10 Rolgedrag in de groep
10.1 Inleiding 
10.2 Wat is een rol?
10.3 De functie van rollen voor de groep en voor het individu
10.4 Hoe werken rollen in de praktijk: rolzuiging
10.5  Ontstaan en ontwikkeling van rollen
10.6 Negatieve rolontwikkeling: rolfixatie, rolvervaging, eenzijdige rolontwikkeling
10.7 Rolrepertoire van de groepsleider
10.8 Handleiding voor de praktijk: rolgedrag sturen
10.8.1 Bevordering van rolontwikkeling
10.8.2 Rolgedrag remmen
10.8.3 Sturen met behulp van rolgedrag

11 Beëindiging en afscheid in de groep
11.1 Inleiding
11.2 Beëindiging van de groepstaak: evaluatie en afsluiting van de groep
11.3 Het proces van beëindiging: scheidingscrisis en beëindigingsfase
11.3.1 De scheidingscrisis
11.3.2 Beëindigingsfase
11.4 Het nut van beëindigingsprocessen in gezondheidszorggroepen
11.5 Handleiding voor de praktijk: beëindiging in een groep sturen
11.5.1 Beëindiging organiseren: de organisatie van afsluiting en beëindiging
11.5.2  Beëindiging bevorderen bij de start van een groep
11.5.3 Beëindiging bevorderen in het begin van een scheidingscrisis
11.5.4 Beëindiging bevorderen door een scheidingscrisis helpen op te lossen (1): ontkenning van de  scheiding
11.5.5 Beëindiging bevorderen door een scheidingscrisis helpen op te lossen (2): hulpeloosheid als   reactie op de scheiding
11.5.6 Beëindiging sturen in de beëindigingsfase

12 Diepteprocessen in de groep
12.1 Inleiding
12.2 Angst hoort erbij
12.3 Vermijdingsvormen bij een groep
12.4 Regressie en overdracht in de groep
12.5 Tegenoverdracht bij en openheid van de groepsleider

Troubleshootinggids
Literatuur
Register

Willem de Haas

Willem de Haas is klinisch psycholoog en psychotherapeut. Website Willem de Haas www.dehaasgroepsdynamica.nl

lees meer

Zorg + Welzijn, December 2008

De overtuiging dat de groepsaanpak bij behandeling en begeleiding werkt is in de ggz en verslavingszorg alom aanwezig. Maar het feit dat men veel met groepsbehandeling werkt, betekent niet dat het ook productief is, stelt de auteur. `Groepen zijn pas productief als ze het juiste antwoord zijn op de vraag, verantwoord zijn opgezet en goed worden geleid. Daar wil dit boek bij helpen’.

Spontane processen die ontstaan binnen groepen heten groepsdynamiek. Voor de professional is het soms lastig om vat te krijgen op deze dynamiek. De groep doet niet wat de professional wil en gaat vervolgens duwen en trekken. Dit gaat ten koste van de samenwerking en bijeenkomsten kunnen passief en stroef verlopen. `Als de groepsleider vertrouwd kan raken met de natuurlijke groepsprocessen, zal hij deze niet meer hoeven te controleren of te onderdrukken. Spontane groepsdynamiek biedt veel mogelijkheden om de taak van een groep te ondersteunen en te versterken`, aldus de auteur.

De hoofdstukken gaan over interactie, het opzetten en het beïnvloeden van een groep, groepscohesie, rolgedrag, groepsregels en diepteprocessen. Dit boek is bedoeld voor alle professionals in de gezondheidszorg die praktische kennis en vaardigheden zoeken om daarmee begeleidings- of behandelingsgroepen op te zetten en te leiden.

Deze recensie is geschreven door Alexandra Sweers.

Tijdschrift voor vaktherapie, Juli 2009

Willem de Haas, klinisch psycholoog en psychotherapeut, wil met dit boek het werken met groe­pen begrijpelijker, gemakkelijker en effectiever maken. De auteur geeft een concrete en herkenbare beschrijving van de processen die zich binnen groepen afspelen. Hij maakt deze groepsprocessen inzichtelijk met behulp van de theorie van de groepsdynamica en laat zien hoe krachtig deze in de praktijk kunnen werken. Telkens zet de auteur daarbij uiteen hoe een groepsleider deze processen kan sturen in het belang van de taak en het doel van de groep.

Het boek is opgezet als handleiding voor alle professionals in de geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg en somatische zorg die met cliënten-, patiënten- of bewonersgroepen werken. Het volgt de natuurlijke ontwikkeling van de groep, van de allereerste bijeenkomst tot het moment van uit elkaar gaan, en het is voorzien van vele voorbeelden, tips en praktische tools. Aan het eind is een `trouble-shootinggids` opgenomen, met oplossingen voor de meest voorkomende problemen waar eer groepsleider mee te maken krijgt.

Tijdschrift voor Psychotherapie, December 2008

Willem de Haas, opleider van groepstherapeuten, groepswerkers en teamcoaches, publiceerde dit boek om de praktische toepassing van groepsdynamica te beschrijven. Het boek is onderverdeeld in twaalf hoofdstukken die elk met oefeningen worden afgerond en aan het eind van het boek worden aangevuld met een `troubleshooting` gids.

In deel I worden drie licht verteerbare hoofdstukken gewijd aan groepsdynamica, het in kaart brengen en het opzetten van een groep. Allereerst worden de door Yalom en anderen omschreven therapeutische factoren beknopt uitgelegd (Yalom & Leszcz, 2005) om aan de hand daarvan de dynamiek van de groep te illustreren. De groep wordt vervolgens in kaart gebracht met de `roos van Leary`, een cirkelcomplex waarin interactiestijlen op de dimensies van relationele invloed en nabijheid nader worden omschreven. Meer uitgebreid komt het opzetten van een groep aan bod. De auteur beschrijft een zesstappenplan waarin afhankelijk van een doelgroep, zowel aan de `taakkant` als aan de `proceskant` doel, doelstelling, vormgeving en werkwijze te concretiseren zijn. De auteur maakt dit abstracte hoofdstuk begrijpelijker met korte praktijk voorbeelden die variëren van een voorlichtingscursus in een revalidatieafdeling, een assertiviteitstraining, een `puinruimgroep` in een afdeling voor verslavingszorg of een psychotherapiegroep.

De beïnvloeding van een groep komt in deel II aan de orde. De rollen van de groepsleider - hier onderverdeeld en vertaald in `taakleider` en `zorgverlener` - en het leiden of sturen van een groep worden beschreven aan de hand van aanwijzingen voor taalgebruik, gesprekstechnieken en daarbij passende formuleringen. De auteur gebruikt daarbij veel beeldspraak in de trant van `gereedschap van de groepsleider`, `taakstructuur als leidinggevend organisatiemiddel`, `relatietechniek` en de veel herhaalde termen `taak en proces`, waardoor de tekst wat droog en zakelijk wordt. In wezen komt het neer op groepstherapeutische interventies en het vinden van een passende balans tussen een ongestructureerde groepsvorm en een gestructureerde variant. Dit had een smeuïger taalgebruik verdiend.

In deel III besteedt de Haas onder het motto `groepsprocessen sturen` veel aandacht aan de complexe therapeutische factor `groepscohesie`. Hoofdstuk 8 gaat over de ontwikkeling van groepen en over de ontwikkeling binnen groepen, waarbij de auteur het in de groepstherapieliteratuur veel gebruikte model van Levine (1979) over fasen en crisismomenten bij de overgang van fasen uiteenzet. Aan de hand hiervan beschrijft de auteur een summiere handleiding voor de praktijk. Het ontstaan en de functie van groepsregels en groepsnormen komen in hoofdstuk 9 aan bod met een toelichting over hoe deze zijn te beïnvloeden of te sturen, gevolgd in hoofdstuk 10 door een bespreking van rolgedragingen en de beïnvloeding hiervan in een groep. Terecht besteedt de auteur in hoofdstuk 11 de nodige aandacht aan de belangrijke fase van beëindiging en afscheid in de groep. In hoofdstuk 12 gaat hij in op `diepteprocessen in de groep`. De titel roept verwachtingen op die niet bewaarheid worden als slechts fenomenen als (tegen)overdracht, groepspanning, vermijdingsvormen en regressie behandeld worden. Het boek eindigt met een praktische `troubleshooting` gids voor de aanpak van enkele van de problemen die in het werken met groepen kunnen optreden, zoals bij `drop-out` gedrag, moeilijke groepsleden, vermijdingen of conflicten tussen groepsleden.

Mijn conclusie: dit boek geeft een degelijke introductie tot het begeleiden van groepen en het beginnen met groepsbehandelingen. De auteur, die te spaarzaam is in de bronvermeldingen in zijn boek, beoogt de scope breed te houden. Dit blijkt uit de beknopte voorbeelden over zeer uiteenlopende groepen, zoals groepen voor ouders met kinderen met ADHD of een diëtiste/groepsleider in een groep met mensen met overgewicht. Hierdoor krijgt het boek een te globaal karakter. Desondanks snijdt de auteur wel de onderwerpen aan die niet gemist kunnen worden wanneer men wordt ingewijd in het boeiende maar niet gemakkelijke werk met groepen, wat immers naast literatuur vooral veel ervaring en opleiding vergt. Het goed werken met groepen is een vak dat pas door jaren ervaring - de auteur schreef dit boek na dertig j aar ervaring geleerd kan worden.

Dit boek kan mijns inziens als introductie aangeraden worden aan, bijvoorbeeld, HBO`ers die in opleiding zijn voor groepwerker of aan Gz-psychologen in opleiding.

Deze recensie is geschreven door Hans Snijders, klinisch psycholoog/psychotherapeut, is werkzaam in het Centrum voor persoonlijkheidsproblematiek (CPP) van PsyQ, locatie Stadhoudersplantsoen 2 te Den Haag.

Website Tijdschrift voor Coaching, December 2008

Wanneer je regelmatig te maken hebt met groepen en zeker voor degenen die wérken met groepen, zal de term groepsdynamica geen nieuw gegeven voor je zijn. Groepsdynamica verwijst naar de processen en de communicatie over en weer die er tussen de verschillende leden in een groep plaatsvinden. De dynamiek van deze processen is zo veelzijdig dat niet alleen over dit onderwerp zelf veel geschreven is, maar er ook nadrukkelijk aandacht gegeven wordt aan de groepsdynamiek in specifieke groepen. En het is de context van de gezondheidszorg waar in dit werk in het bijzonder bij stilgestaan wordt.

Op de cover is dan ook te lezen dat dit boek primair geschreven is voor alle professionals in de geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg en somatische zorg die met cliënten, - patiënten- of bewonersgroepen werken. Toch is dit ook een zeer geschikt boek voor andersoortige groepen dan die je in de gezondheidszorg treft doordat de principes in allerlei groepen opgaan. De inhoud van dit boek is uitgebreid en uitermate goed georganiseerd met een vrij hoge informatiedichtheid die tegelijkertijd prettig en begrijpelijk wordt gepresenteerd. Trainers, docenten, sportleiders en coaches die met meerdere personen werken zullen hier ongetwijfeld veel van hun gading vinden.
De casussen en voorbeelden zijn echter op de gezondheidszorg geënt. Het boek is geschreven voor de groepsleider en de centrale lijn door dit werk heen is dan ook toebedeeld aan het sturen van de groepsprocessen, waarbij met zowel het belang van de taak als van de groep rekening gehouden wordt.

Het boek is in chronologische volgorde opgezet waar het de totstandkoming van de groep tot het weer uit elkaar gaan ervan betreft en kent drie delen die zijn onderverdeeld in totaal 12 hoofdstukken.
In het eerste deel staan diverse onderwerpen centraal die relevant zijn voordat de groep begint. Denk hierbij aan de groepsdynamiek als krachtbron, het in kaart brengen van de interactie tussen de groepsleden middels de Roos van Leary en het opzetten van een groep.
In het tweede deel staat de beïnvloeding van de groep centraal. Onderwerpen die je in dit deel terugvindt verhandelen over het leiden en sturen van een groep.
In het derde deel wordt dieper ingegaan op het sturen van groepsprocessen. Thema’s die hierbinnen aan de orde komen betreffen de groepscohesie, interactielijnen, groepsontwikkeling, rolgedrag, beëindiging en afscheid van de groep en diepteprocessen. Naast voorbeelden, dialogen, interventies in de diverse fasen en oplossingen voor problemen is er eveneens veel ruimte voor gesprekstechnieken en oefeningen waarbij de eerder aangehaalde Roos van Leary de basis legt.

Een complete en uiterst bruikbare handleiding.

Deze recensie is geschreven door Audrey de Jong.

Tijdschrift Groepen (NVGP), December 2008

Dit boek van Willem de Haas is een welkome aanvulling op de boeken die zich bezighouden met begeleiding en behandeling in de gezondheidszorg en op de algemene boeken over groepsdynamica. De Haas combineert de kennis van groepsdynamica met de specifieke dynamiek van groepen in de GGZ, verslavingszorg en somatische zorg. In dit praktische boek geeft hij inzicht en handvaten bij de complexe en spontane processen waar professionals in de GGZ bij het werken met groepen geregeld door overvallen dreigen te worden. Ook voor professionals in welzijn en onderwijs, werkend met groepen, kan dit boek nuttige informatie geven.

Het boek bestaat uit drie delen.
Deel I beschrijft wat er allemaal komt kijken voordat een groep kan beginnen. Dit wordt gedaan door het terrein van de groepsdynamica te definiëren en de kracht en de mogelijkheden ervan aan te geven. Hierbij nemen de therapeutische factoren en hoe deze te herkennen een belangrijke plaats in. Aan de hand van een uitgebreide beschrijving van de Roos van Leary worden vervolgens de verschillende soorten interacties tussen  gedragsvarianten van de groepsleden in kaart gebracht. Het deel eindigt met zes concrete stappen die gezet moeten worden voordat een groep kan beginnen. Er wordt uitgebreid aandacht besteed aan het onderscheid tussen de groepstaak en het groepsproces en aan de verschillende elementen van de taak- en processtructuur. Hierbij wordt het belang van een duidelijke taakstructuur benadrukt.

In deel 2 worden de beinvloedingsmogelijkheden en het basisgereedschap van de groepsleider beschreven en de in deel 1 genoemde begrippen verder uitgewerkt. Hierbij komen de verschillende leiderschapsrollen aan de orde. Er wordt een indeling gemaakt in organisatietechniek, gesprekstechniek en relatietechniek als basisgereedschap van de groepsleider. Organisatietechniek wordt voornamelijk vooraf toegepast. Gesprekstechniek, die vooral over verbale communicatie gaat en relatietechniek, die vooral non-verbaal is, leveren tijdens het verloop van de groep belangrijke instrumenten. De organisatietechniek gaat over de taakaspecten van de groep zoals doelstelling en werkwijze, deelnemerstaak, selectie en samenstelling van de groep en indien aan de orde de vormgeving van het behandelmilieu. Hoewel vooral van te voren toegepast blijft de groepsleider ze gedurende het verdere verloop van de groep in de gaten houden. Bij de gesprekstechniek komen taalgebruik, formulering, richting, vorm en inhoud van de interventies aan de orde. De relatietechniek wordt geconcretiseerd aan de hand van een gecomprimeerde versie van de Roos van Leary.

Deel 3, dat het grootste deel van het boek beslaat, gaat uitgebreid in op de structuurelementen van de groepsdynamica en hoe de groepsleider deze zo goed mogelijk kan benutten. Hierbij valt op dat de Haas aan de gebruikelijke indeling in cohesie, fasen, normen en rollen die elk in een apart hoofdstuk beschreven worden een hoofdstuk interactielijnen en relatiepatronen toevoegt. Aan deel 3 zijn twee `losse` hoofdstukken toegevoegd, een over het afscheidsproces en een over diepteprocessen in de groep. Niet alles wat er in een groep gebeurt valt immers groepsdynamisch te verklaren, stelt de Haas. Begrippen uit de psychodynamische theorievorming zoals verschillende soorten angsten en vormen van vermijding, regressie, overdracht en tegenoverdracht, beschrijft hij daarom kort.

Het boek eindigt met een `troubleshootinggids`, waarbij een achttiental concrete vragen en problemen uit de praktijk van de groepsleider behandeld worden.
Voorbeelden hiervan zijn: een nieuwe groep die niet op gang komt, subgroepvorming en een conflict tussen twee groepsleden. Hierbij wordt het probleem omschreven en mogelijke oorzaken en oplossingen aangegeven.

Het boek heeft een duidelijk en heldere opzet en opbouw. Na een definitie van het besproken begrippen worden de verschijningsvormen in de praktijk beschreven, waarop een handleiding voor de praktijk volgt. Paragrafen eindigen met een korte samenvatting, vaak weergegeven in een schema. Ook tussendoor wordt veel gebruik gemaakt van schema`s en worden
veel concrete voorbeelden uit verschillende soorten werkvelden binnen de GGZ beschreven en als illustratie gebruikt. Ook dit vergroot de duidelijkheid. Het praktische kader van het boek wordt nog eens onderstreept door aan een aantal hoofdstukken oefeningen toe te voegen en door de `troubleshootinggids`.

In dit boek is duidelijk een ervaren docent en groepspsychotherapeut aan het woord. De Haas is een bevlogen onderwijzer, hij wil de lezer iets leren en doet dat duidelijk, systematisch en enthousiast. Daarbij heeft hij een prettige niet normerende en niet oordelende houding, met veel compassie en bemoediging bij de onoverzichtelijkheid die beginnende groepswerkers/ groepspsychotherapeuten kunnen ervaren.
Het boek lijkt bij uitstek voor bovengenoemde collega`s geschreven. Wat groepen betreft ligt de nadruk op de meer gestructureerde groepen. Dit lijkt een goede keuze aangezien het deze groepen zijn waar de doelgroep het meest mee werkt. Dat daar groepsdynamiek van groot belang is, is een van de belangrijke stellingnamen van dit boek, iets wat in de praktijk wel eens verwaarloosd wordt. Andere pluspunten zijn een pleidooi voor het consequent en zorgvuldig opzetten van een taakorganisatie met het argument dat een solide basis zich zelf betaalt en aandacht voor de non-verbale aspecten met vertrouwen in het gevoelskanaal en de intuïtie van de groepsleider. Daarnaast is de expliciete aandacht voor interactie als onderdeel van de groepsdynamica, waar de meeste andere auteurs op ons vakgebied zich beperken tot de structuurelementen, cohesie, fasen, rollen en normen, een interessante aanvulling. Dat hij bij dit onderwerp in hoofdstuk 2 de Roos van Lear)r in al zijn complexiteit beschrijft, zou de lezer af kunnen schrikken. Dit lijkt ook niet zo nodig, omdat verder in het boek de korte samenvatting van bladzijde 80 gebruikt wordt en daarbij voldoende handvaten geeft.

De auteur wil het werken met groepen begrijpelijker, gemakkelijker en effectiever maken. Hij is daarin geslaagd. Deze handleiding voor het werken met groepen is een aanwinst voor opleiders in de GGZ en een handig naslagwerk voor groepswerkers en groepspsychotherapeuten die hun groepsdynamische kennis willen opfrissen. Maar bovenal kan het de beginnende groepswerkers/ groepspsychotherapeuten helpen bij het onder de knie krijgen van hun complexe en uitdagende vak.

Deze recensie is geschreven door Dr. M. E. van Aken - van der Meer, klinisch psycholoog/ psychotherapeut.

Maatwerk, Februari 2009

Met de theorie van de groepsdynamica als uitgangspunt, geeft Groepsbegeleiding en groepsbehandeling in de gezondheidszorg gedegen en gedetailleerde informatie over de vele aspecten van begeleiden en behandelen in groepsverband.
De auteur, Willem de Haas, heeft als klinisch psycholoog en psychotherapeut veel ervaring in de gezondheidszorg, maar de handleiding is ook geschikt voor groepen in andere werkvelden.

Het boek kent drie delen: voordat de groep begint, de beïnvloeding van de groep en de sturing van groepsprocessen. Door de precisie lijkt of niets aan het toeval wordt overgelaten. De dynamiek die een groep zo boeiend maakt, is echter niet terug te vinden in de schrijfstijl.Toch is de onderbouwing overtuigend. Helaasstaat het notenapparaat achter elk deel en dat is niet bevorderlijk voor het snel opzoeken van bronnen. De bijgevoegde errata loodsen de lezer door de tekst en illustraties. Bij een eventuele volgende druk verdient dit boek, ook wat betreft de eindredactie, meer aandacht om de toegankelijkheid te verhogen.

Deze recensie is geschreven door Liesbeth Mok, bedrijfsmaatschappelijk werker

Tijdschrift voor Welzijnswerk, Juni 2010

Op de achterzijde van het boek staat vermeld dat de auteur het werken met groepen begrijpelijker, gemakkelijker en effectiever wil maken. Hij is hierin met verve geslaagd. De auteur heeft zijn meer dan dertig jaar ervaring in het opleiden van en werken met groepen en teams op een voortreffelijke wijze in dit standaardwerk verwerkt. Hij beschouwt groepsdynamica als een theorie die de groepspraktijk inzichtelijk en hanteerbaar maakt. Hij beschrijft de processen die zich binnen groepen afspelen en maakt deze inzichtelijk met behulp van de theorie van de groepsdynamica. De auteur stelt dat groepsleiders zich bewust moeten zijn dat groepsprocessen krachtig zijn.

In dit boek wordt uitgelegd hoe een groepsleider groepsprocessen kan sturen in het belang van de taak en het doel van een groep. Het is een handleiding die de natuurlijke ontwikkeling van een groep, van de eerste tot en met de afsluitende bijeenkomst volgt. In het boek zitten heel wat voorbeelden, tips en praktische middelen vervat. Na het lezen van het boek, kan de lezer zelf aan de slag! En dat is ook de ultieme bedoeling van de auteur.

De auteur richt zich niet alleen tot professionals in de geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg en somatische zorg die met cliënten., patiënten- of bewonersgroepen werken, maar ook tot professionals in aanverwante sectoren als onderwijs en welzijn. Hij richt zich tot die mensen die op zoek zijn naar praktische kennis en vaardigheden om daarmee begeleidings- of behandelingsgroepen op te zetten en te leiden. Hij maakt de lezer vertrouwd met fundamentele inzichten uit de groepsdynamica die vertaald worden naar die praktische vaardigheden die een groep productief maken. Dit boek is een goede cursus voor de opleidingen groepswerk en groepstherapie.

Het doel van dit boek is om groepen productief te laten zijn doordat zij het juiste antwoord op de uitgangsvraag zijn, verantwoord zijn opgezet en goed worden geleid. Dit boek geeft de instrumenten om voordeel te krijgen uit de natuurlijke groepsdynamiek die in elke groep spontaan ontstaat, door deze te herkennen en succesvol te leren gebruiken. De praktijk gebruikt de groepsdynamica als ondersteunend theoretisch kader. Het boek omvat als dusdanig de belangrijkste theoretische en praktische competenties voor een professional die met groepen wil werken.

Het boek bestaat uit 3 delen. Een eerste deel handelt in drie hoofdstukken over de situatie vooraleer een groep aanvangt. De auteur stelt dat groepsdynamiek een krachtbron is, waardoor de groepsleden van elkaar leren, hij geeft 10 therapeutische factoren aan (aanvaarding, universaliteit, altruïsme, hoop, begeleiding, leren van voorbeeldgedrag, leren door inzicht, leren door feedback, zelfonthulling en catharsis) en geeft telkens aan wat deze factoren bij de groepsleden teweegbrengen. Deze tien factoren en hun respectievelijke invloed op de groepsleden worden heel overzichtelijk in een schema (schema 1, blz. 21) weergegeven.

De auteur stelt de `Roos van Leary` voor als een uiterst geschikt instrument om de
onderlinge interacties schematisch in kaart te brengen. Zodoende kan de groepsleider invloed uitoefenen op deze interacties en ze in de gewenste richting (bij)sturen.

In een derde hoofdstuk gaat hij dieper in op het fundament van de groepsdynamica, met name het onderscheid tussen de groepstaak en het groepsproces, waarna hij aantoont hoe een groep in zes stappen (doelgroep, groepsdoel, werkwijze, groepstaak, vormgeving en evaluatie/resultaat) kan opgezet worden. Ook deze 6 stappen vat hij overzichtelijk samen in een schema (schema 7, blz. 54-55). Dit schema is uiterst waardevol voor het praktijkveld.

In het tweede deel gaat de auteur dieper in op hoe een groep kan beïnvloed worden. Hij focust hierbij op het leiden en het sturen van een groep. Hij geeft aan welke middelen en mogelijkheden ter beschikking staan van een groepsleider om aan een groep leiding te geven en hij staat onder meer stil bij de waarde van het situationeelleidinggeven. Hij beschrijft verder 3 fundamentele technieken (gesprekstechniek, relatietechniek en organisatietechniek) die samen het basisgereedschap vormen waarover een groepsleider beschikt. Een groep goed sturen, vraagt een gecombineerde beïnvloeding van zowel de taak als het proces.

Deel drie eist het leeuwenaandeel op en gaat tot de kern van het groepsgebeuren. Het sturen en benutten van groepsprocessen staan hierbij centraal. De auteur neemt hiervoor 7 hoofdstukken de tijd. Volgende onderwerpen komen stapsgewijs aan bod: groepscohesie (hechtingskrachten in de groep), interactielijnen en relatiepatronen, groepsontwikkeling, groepsnormen en groepsregels en rolgedrag in de groep. Deel 3 wordt afgesloten met twee hoofdstukken die respectievelijk handelen over `beëindiging en afscheid in de groep` en `diepteprocessen in de groep`.

In elk hoofdstuk is een paragraaf met een handleiding voor de praktijk opgenomen. Dit om duidelijk te maken hoe de dynamiek die correspondeert met een bepaald proceselement, kan worden waargenomen, bevorderd of afgeremd en zodoende benut wordt
voor een groep. Bij elk proceselement zien we hoe de groepsleider de drie basistechnieken kan aanwenden om het proces te sturen. De organisatietechniek is van toepassing voorafgaand aan de groep en de combinatie van gespreks- en relatietechnieken staan tijdens het groepsgebeuren centraal. Het is handig dat in de tekst de drie technieken visueel, door telkens een verschillend lettertype te hanteren, duidelijk te onderscheiden zijn. De belangrijkste technische handelingen worden samengevat in een kader. Op het einde van elk hoofdstuk zijn een aantal oefeningen opgenomen, zodat de lezer zich kan bekwamen om de theorie om te zetten in de eigen praktijk.

Heel interessant is de uiteenzetting over de 7 universele wetmatigheden van groepsontwikkeling: groepsontwikkeling is een natuurlijk proces; groepsontwikkeling verloopt net als de individuele ontwikkeling (groei is een proces van differentiatie en integratie); groepsontwikkeling verloopt van afhankelijk naar zelfstandig; groepsontwikkeling gaat niet alleen vooruit, maar loopt ook weer terug; hoe vaker mensen samenkomen, hoe meer ze elkaar gaan mogen en willen ont
moeten; groepsontwikkeling stimuleert het individuele leren, en tenslotte: iedere groep ontwikkelt een taakgerichte samenwerkingsstructuur. De praktische kennis van voornoemde wetmatigheden laat toe groepsontwikkeling te herkennen en er constructief mee aan de slag te gaan.

Het boek bevat tevens een trouble-shootinggids, waarin oplossingen zijn opgenomen voor de meest voorkomende problemen waarmee een groepsleider te maken krijgt. Voor elke vraag of probleem worden eerst de oorzaken aangeduid en pas dan de mogelijke oplossingen geduid. Een zeer handig instrument. De literatuurlijst is beperkt in kwantiteit, maar groots in kwaliteit. In het boek wordt aan de hand van eindnoten op het einde van elk deel verwezen naar de geraadpleegde boeken. Het boek wordt afgesloten met een handig register waarin de belangrijkste begrippen opgenomen zijn.

Een uitmuntend theoretisch werk met het oog op de praktijk. De herdrukken komen eraan!

Deze recensie is geschreven door Noël de Rycke.