Uitgeverij nelissen | Geen verzendkosten: Praktijkgerichte ontwikkelingspsychologie | Petra de Bil | 9789024417360

Dit boek behandelt de ontwikkelingspsychologie van kinderen en jongeren van 0 tot 18 jaar. In leesbare taal worden de ontwikkelingen op cognitief, sociaal en emotioneel gebied uiteengezet.
De ontwikkelingen die kinderen en jongeren doormaken worden beschreven aan de hand van ontwikkelingstaken. Zo zijn er bijvoorbeeld de ontwikkelingstaken van het verwerven van een veilige basis, het leren omgaan met anderen en het verwerven van een eigen identiteit, maar ook van het omgaan met vrije tijd en het kiezen van een opleiding en beroep.

Dit boek is bedoeld voor studenten van de hbo-opleidingen Social Work (sph, mwd en cmv). Daarnaast kan dit boek voor de opleiding hbo pedagogiek een introductie vormen in het ontwikkelingspsychologisch denken en handelen. Ook andere professionals die betrokken zijn bij kinderen en jongeren kunnen er handvatten aan ontlenen voor het omgaan met deze doelgroep.
Op de bijgeleverde cd-rom staan videofragmenten van uiteenlopende situaties. Door middel van deze beelden en bijbehorende opdrachten maken studenten de koppeling van theorie naar praktijk. Het is voor hbo-studenten belangrijk steeds een praktijkgerichte toepassing te maken van de theorie. Wat valt op aan het gedrag van deze kinderen en jongeren, en zijn dit dan signalen van mogelijke stoornissen of hoort het bij de leeftijdsfase? Het boek belicht ook de sterke kanten en mogelijkheden van kinderen en jongeren.

1 Wat is ontwikkelingspsychologie?
1.1 Inleiding
1.2 Ontwikkelingstaken
1.3 Variaties in ontwikkeling
1.4 De (veer)kracht van jeugd
1.5 Van theorie naar praktijk

2 Een veilige basis
2.1 Inleiding
2.2 Ontwikkeling van een veilige basis: zo gaat het meestal
2.2.1 Eerste ervaringen
2.2.2 Het opbouwen van een hechtingsrelatie
2.2.3 Bowlby’s theorie over hechting
2.2.4 Bevorderende factoren
2.2.5 Hechting als basis voor de verdere ontwikkeling
2.3 Soms gaat het anders
2.3.1 Belemmerende factoren
2.3.2 Gevolgen voor het gedrag
2.4 Hechtingsproblemen en hechtingsstoornissen
2.4.1 Reactieve hechtingsstoornis
2.4.2 Separatieangststoornis
2.5 Hechtingsproblemen in de dagelijkse praktijk
2.5.1 Signalen
2.5.2 Interventies en behandeling bij hechtingsproblemen
2.6 Van theorie naar praktijk

3 Het verkennen van de wereld
3.1 Inleiding
3.2 Eerste ervaringen
3.3 Neurologische ontwikkeling: zo gaat het meestal
3.3.1 Reflexen
3.3.2 Ontwikkeling van de zenuwcellen
3.3.3 Ontwikkeling van de cerebrale cortex
3.4 Zintuiglijke ontwikkeling: zo gaat het meestal
3.4.1 Horen
3.4.2 Zien
3.5 Motorische ontwikkeling: zo gaat het meestal
3.5.1 Volgorde van de motorische ontwikkeling
3.5.2 Grove en fijne motoriek
3.6 Wederzijdse beïnvloeding
3.7 Soms gaat het anders
3.8 Problemen en stoornissen
3.8.1 Neurologische problemen
3.8.2 Zintuiglijke problemen en handicaps
3.8.3 Motorische problemen en belemmeringen
3.9 Van theorie naar praktijk

4 Een eigen identiteit
4.1 Inleiding
4.2 Zo gaat het meestal: ontdekken van het ik
4.2.1 Onderscheid zelf en anderen
4.2.2 Ontwikkelen van autonomie
4.2.3 Zelfbewustzijn
4.2.4 Zelfconcept
4.2.5 Eigenwaarde
4.2.6 Geslachtsrol en geslachtsidentiteit
4.2.7 Theory of mind
4.2.8 Bevorderende factoren
4.3 Soms gaat het anders
4.3.1 Een minder goed ontwikkelde autonomie
4.3.2 Problemen met de theory of mind
4.3.3 Minder duidelijke genderidentiteit
4.4 Identiteitsstoornissen
4.4.1 Genderidentiteitsstoornissen
4.4.2 Begeleiding van genderdysfore kinderen
4.5 Van theorie naar praktijk

5 Leren communiceren
5.1 Inleiding
5.2 Taalontwikkeling
5.2.1 Functies van taal
5.2.2 Hoe leren kinderen taal?
5.2.3 Verloop van de taalontwikkeling
5.2.4 Bevorderende factoren
5.3 Non-verbale communicatie
5.4 Als het anders gaat
5.4.1 Normale variaties in taalontwikkeling
5.4.2 Meertaligheid
5.4.3 Spreekangst
5.5 Stoornissen en problemen in de communicatie
5.6 Stoornissen in de verbale communicatie
5.6.1 Spraak-taalstoornissen
5.6.2 Dysfasie
5.6.3 Stotteren
5.6.4 Articulatiestoornissen
5.6.5 Mutisme
5.6.6 Selectief mutisme
5.7 Stoornissen in de non-verbale communicatie
5.7.1 Autistisch spectrum stoornissen
5.7.2 Behandeling van autistische stoornissen
5.8 Van theorie naar praktijk

6 Het begrijpen van de wereld
6.1 Inleiding
6.2 Ontwikkeling van het denken
6.2.1 Piagets theorie
6.2.2 Vygotsky’s theorie
6.2.3 Informatieverwerkingstheorie
6.3 Intelligentie
6.3.1 Intelligentieniveau
6.3.2 Intelligentietest
6.3.3 Wat bepaalt het intelligentieniveau?
6.3.4 Bevorderende factoren bij de cognitieve ontwikkeling
6.4 Als het anders gaat
6.5 Beperkingen en problemen
6.5.1 Zwakbegaafdheid
6.5.2 Leerstoornissen
6.6 Van theorie naar praktijk

7 Omgaan met anderen
7.1 Inleiding
7.2 Leren omgaan met anderen: zo gaat het meestal
7.2.1 Initiatief nemen tegenover schuld en schaamte
7.2.2 Ontwikkeling van het samen spelen
7.2.3 Ontwikkeling van vriendschappen
7.2.4 Sociale acceptatie en populariteit
7.2.5 Ontwikkeling van sociaal gedrag
7.2.6 Bevorderend voor de ontwikkeling van sociaal gedrag
7.2.7 Bekrachtigen van gewenst gedrag
7.2.8 Begrenzing en straffen
7.2.9 Agressie
7.2.10 Impulscontrole
7.2.11 Sociale rollen en sociale identiteit
7.2.12 Geslachtssocialisatie
7.3 Als het anders gaat
7.3.1 Individuele verschillen in sociale en emotionele
ontwikkeling
7.3.2 Temperament
7.3.3 Angsten
7.3.4 Sociale angst
7.3.5 Pesten
7.3.6 Moeite met sociale vaardigheden
7.4 Problemen en stoornissen
7.4.1 Gebrekkige gewetensontwikkeling
7.4.2 Problemen met impulscontrole
7.4.3 Gedragsstoornissen
7.5 Van theorie naar praktijk

8 Opgroeien in een gezin
8.1 Inleiding
8.2 Het gezin als systeem
8.2.1 Broertjes en zusjes
8.2.2 Plaats in de kinderrij
8.2.3 Vergelijking en rivaliteit
8.2.4 De ‘klik’ tussen ouders en kind
8.3 Omstandigheden van het gezin
8.4 Opvoeding
8.4.1 Opvoedingsstijlen
8.4.2 Cultuurverschillen
8.4.3 Het ‘ideale’ gezin
8.5 Soms gaat het anders
8.5.1 Ouders met problemen
8.5.2 Speciale kinderen
8.5.3 Relatieconflicten en echtscheiding
8.5.4 Nieuwe gezinnen
8.6 Gezinsproblemen en gestoorde gezinsrelaties
8.6.1 Opvoedingsmoeilijkheden
8.6.2 Misbruik van de ouderlijke macht
8.7 Gezinsbehandeling
8.8 Kinderbescherming
8.9 Van theorie naar praktijk

9 Kind en school
9.1 Inleiding
9.2 Ontwikkeling van een kind op school
9.2.1 Het begin van de basisschool
9.2.2 De opbouw van de basisschool
9.2.3 Van thuis leren tot schools leren
9.2.4 Ontwikkelingsfasen binnen de basisschool
9.3 Leren op school
9.3.1 Wat bepaalt het leerresultaat?
9.3.2 Leerlingkenmerken
9.3.3 Interactie leerling en school
9.3.4 Het volgen van de leerontwikkeling
9.4 De school als medeopvoeder
9.4.1 Kiezen van een geschikte school
9.5 De school als sociale omgeving
9.5.1 Contacten met klasgenoten
9.6 Na de basisschool
9.6.1 Keuze voor vervolgonderwijs
9.6.2 Groep 8 als overgangsjaar
9.7 Soms gaat het anders
9.7.1 Individuele verschillen in ontwikkeling op school
9.7.2 Speciaal basisonderwijs
9.7.3 Werkhoudingsproblemen
9.7.4 Pesten
9.8 Leerproblemen en leerstoornissen
9.8.1 Lees- en spellingsproblemen: dyslexie
9.8.2 Spellingproblemen en dysorthografie
9.8.3 Rekenproblemen en dyscalculie
9.8.4 Niet-verbale leerstoornis: NLD
9.8.5 Concentratieproblemen
9.8.6 Gedragsproblemen
9.9 Van theorie naar praktijk

10 Van kind naar puber
10.1 Inleiding
10.2 Biologische veranderingen
10.3 Neurologische en cognitieve veranderingen
10.4 Veranderingen op school
10.4.1 Van basisschool naar voortgezet onderwijs
10.4.2 Schoolkeuze voortgezet onderwijs
10.4.3 Rol van de ouders
10.5 Veranderingen in het gezin
10.5.1 Plaats in de kinderrij
10.5.2 Ouders krijgen minder grip op hun kind
10.5.3 Van bevels- naar onderhandelingshuishouden
10.5.4 Aandacht voor ouders van pubers
10.5.5 Pubers in nieuw-samengestelde gezinnen
10.6 Visies op puberteit
10.6.1 Puberteit als westers verschijnsel
10.6.2 Puberteit als roerige periode
10.6.3 ‘De’ puberteit bestaat niet
10.7 Ontwikkelingstaken voor jongeren
10.8 Soms gaat het anders
10.9 Van theorie naar praktijk

11 Een eigen persoonlijkheid
11.1 Inleiding
11.2 Emotionele ontwikkeling
11.3 Morele ontwikkeling
11.4 Identiteitsontwikkeling
11.4.1 Inleiding
11.4.2 Identiteit en persoonlijkheid
11.4.3 De ontwikkelingstheorie van Erikson
11.4.4 De ontwikkelingstheorie van Loevinger
11.4.5 De attributietheorie van Weiner
11.4.6 De zelfcategoriseringstheorie van Turner
11.5 Stoornissen in de emotionele ontwikkeling
11.5.1 Inleiding
11.5.2 Stemmingsstoornissen
11.5.3 Suïcide
11.5.4 Psychosomatische klachten
11.5.5 Angststoornissen
11.5.6 Posttraumatische stressstoornis
11.6 Van theorie naar praktijk
 
12 Gezondheid en uiterlijk
12.1 Inleiding
12.2 Zelfconcept en zelfwaardering
12.3 Stoornissen in het zelfconcept
12.3.1 Eetstoornissen
12.3.2 Automutilatie
12.4 Eten, drinken en roken
12.5 Alcohol- en drugsverslaving
12.6 Bevorderen van gezond gedrag
12.7 Van theorie naar praktijk

13 Het invullen van vrije tijd
13.1 Inleiding
13.2 Zo gaat het meestal: clubjes en baantjes
13.3 Soms gaat het anders: hangjongeren
13.4 Jeugdcriminaliteit
13.4.1 Ontwikkeling agressief gedrag

Petra de Bil

Petra de Bil is docent onderzoek bij de Hogeschool Zeeland. Zij geeft daar les in methoden en technieken van onderzoek en begeleidt studenten Social Work en Pabo bij het afstudeeronderzoek. Zij schreef eerder Observeren, registreren, rapporteren en interpreteren en... lees meer

Marjan de Bil

Marjan werkt als GZ-psycholoog in een eigen psychologisch adviesbureau en in een kinder- en jeugdpsychiatrische polikliniek. Daarnaast heeft zij ruime werkervaring als psycholoog binnen het basisonderwijs, speciaal onderwijs, en justitiële settings, en geeft ze les aan de opleiding voor... lees meer

Biblion, 12-10-2007

Dit boek behandelt de ontwikkelingspsychologie van kinderen van 0 tot 18 jaar. Goed opgebouwd wordt aangegeven hoe de ontwikkeling op cognitief, emotioneel en sociaal gebied meestal verloopt. In het boek wordt gebruik gemaakt van een hoofdstukverdeling, schema`s en kopjes en trefwoorden in de marge in blauwe steunkleur. Dat maakt het heel overzichtelijk en duidelijk. Het geheel wordt verlevendigd met tekeningen. In het eerste hoofdstuk wordt de opbouw van het boek uitgelegd. Bij het boek is een cd-rom gevoegd met videofragmenten ter illustratie van verschillende ontwikkelingssituaties. Ook is achterin een lijst met geraadpleegde literatuur te vinden. De twee sChrijfsters zijn beiden Psycholoog en hebben beiden ruime ervaring in hun vakgebied. Het boek is bedoeld voor studenten HBO sociaal werk. Daarnaast kan dit boek gebruikt worden door professionals die met kinderen werken. Drs. L. DahmenBoon

kinderopvang,
Het boek Praktijkgerichte ontwikkelingspsychologie van Marjan en Petra de Bil is niet direct geschreven voor de pedagogisch medewerkers in de kinderopvang en dat is best jammer. Het boek is uitgebreid en gaat van 'eerste ervaringen van het jonge kind' naar 'een plek in de maatschappij' van de jongvolwassene. Juist daardoor hebben pedagogisch medewerkers voor hun directe werk vooral iets aan de eerste 280 (van de 400) bladzijden. Dan zitten we al bij de Post Traumatische Stress Stoornis, en daarna gaat het al snel over hangjongeren, seksualiteit en Niet Verbale Leerstoornissen. Interessant voor de echte die-hard, maar de leidster in de kinderopvang zal daarna denk ik afhaken. Laat ik me voor deze bespreking dan ook maar beperken tot die eerste 280 bladzijden. De onderwerpen die aan de orde komen zijn natuurlijk niet verrassend. Bowlby, allerlei ontwikkelingsgebieden, Piaget, Theory of mind, ze passeren allemaal de revue. Maar wat dit boek echt een dikke vette plus geeft, is dat er aan het eind van elk hoofdstuk ruimte is gemaakt voor een stukje 'van theorie naar praktijk'. Daarin maken de auteurs de studeerkamerkennis menselijk. Er wordt daar niet meer gesproken over 'het kind', maar over Samira, Wesley en Yassin. Dat is zo fijn om te lezen, dat er daarvan wel wat meer in had gemogen. Verder zit er ook een cd-rom bij, waardoor de onderwerpen nog verder op een mooie manier tot leven komen. Ook de leesbaarheid is overigens dik in orde. Misschien ingegeven door eigen vroegere frustraties van de auteurs ('Hier moet het toch ergens staan...!'), staan er in de kantlijn trefwoorden die slaan op de tekst ernaast. Handig! En dan toch nog een puntje van kritiek? Het zijn wel heel veel lettertjes. Andere boeken van dit soort zijn vaak luchtig gemaakt met plaatjes, grafiekjes en foto's. In dit boek wordt de luchtigheid gevonden in een enkele cartoon. Ik snap wel dat de auteurs al dat beeld nu in die cd-rom hebben gestopt, maar dat is eigenlijk niet genoeg. Conclusie: het is een goed boek, maar al die bladzijden vol lettertjes laten het er helaas taaier uitzien dan het is.

Sozio, December 2008

In het boek Praktijkgerichte ontwikkelingspsychologie. Van wieg tot hang plek: de ontwikkeling van 0- tot 18-jarigen` van Marjan en Petra de Bil wordt de groei van kinderen en jongeren op cognitief, sociaal en emotioneel gebied vanuit ontwikkelingspsychologisch oogpunt benaderd.
De ontwikkelingen die deze kinderen en jongeren doormaken worden beschreven aan de hand van 16 ontwikkelingstaken, gaande van de hechting in de vroege kinderjaren tot het zoeken naar een plaats in de maatschappij.
Enkele onderwerpen die aan bod komen in dit uitgebreide boek zijn: de vorming van de seksuele identiteit, het leren omgaan met anderen, de schoolloopbaan, de puberteit en de vrijetijdsbesteding. Het boek biedt naast theoretische en wetenschappelijke onderbouwing ook tal van voorbeelden en praktische tips.

Deze praktijkgerichte informatie vormt de grote meerwaarde van dit werk. De bijhorende educatieve cd-rom vormt een interessante aanvulling op het boek. Lezers kunnen per hoofdstuk aan de hand van een zelf toets nagaan in hoeverre ze de aangeboden informatie reeds beheersen. Hiernaast bevat de cd-rom ook videofragmenten met bijhorende vragen, verwijzingen naar het boek, schetsen van praktijksituaties en richtlijnen voor het handelen.

Dit leesbaar en overzichtelijk werk vormt een uitgebreide informatiebron voor zowel studenten sociaal werk(*), pedagogiek(**) of psychologie als voor professionals. Het boek is vrij omvangrijk (ongeveer 400 bladzijden), maar de eenduidige structuur en consequente opbouw maakt dat het boek aangenaam leest. Een minpunt is het kleine aantal illustraties en foto`s in het boek. Kortom, Praktijkgerichte ontwikkelingspsychologie is een uitgebreid, praktijkrelevant werk dat een grote meerwaarde kan opleveren voor de benadering van kinderen en jongeren. Een goed begrip van hun ontwikkeling en hun denken is immers essentieel voor een positieve en adequate benadering. Een werk als dit is een must voor iedereen die in contact komt met kinderen en jongeren.

* en **: dit geldt voor Vlaanderen. In Nederland vergelijkbaar met: SPH en social work.

Deze recensie is geschreven door Inne Van Herbruggen.
(Pas afgestudeerde master in de pedagogische wetenschappen aan de universiteit van Gent).